Юрыст Павел Шаўцоў: «Мае дзеці будуць брытанцамі, якія размаўляюць па-беларуску»
24 июля 2015 Интервью

Юрыст Павел Шаўцоў: «Мае дзеці будуць брытанцамі, якія размаўляюць па-беларуску»

+

Мы працягваем пісаць пра беларусаў, якія дамагліся прызнання ў свеце, але не забываюцца пра тое, што яны беларусы. Менавіта ім прысвечаны сумесны праект часопіса «Большой» і грамадскай кампаніі «Будзьма беларусамі!» Ведаем сваіх, шануем іх ды ганарымся імі.

ХТО: юрыст. Партнёр (дырэктар) лонданскага офіса міжнароднай юрыдычнай кампаніі Allen & Overy. Кіраўнік групы па працы з суверэннымі фондамі і цэнтральнымі банкамі
ЧАМУ: шчыры беларус і выдатны прафесіянал у адным з лепшых гарадоў свету
ЗВЯРНУЦЬ УВАГУ НА ФРАЗУ: «Лічу, такой з’явы, як эміграцыя, цяпер наогул няма. Людзі проста працуюць, жывучы за мяжой. І гэта абсалютна нармальна. Тут, у Англіі, да гэтага вольна і лёгка ставяцца. Не так, як у нас — як, магчыма, да здрады»

— Павел, раскажыце, калі ласка, як вы трапілі ў Лондан?
— Гэта была сярэдзіна 90-х, на Беларусі ў той час — вялікая палітычная нявызначанасць. Я проста скончыў БДУ ў Мінску і паехаў вучыцца сюды. Спачатку — у Оксфард, а пазней — у Лондан. Тут тады былі добрыя эканамічныя ўмовы, ахвотна бралі людзей на працу, не рабілі розніцы, адкуль ты і хто.

Я калі хадзіў шукаць працу і казаў, што з Беларусі прыехаў, усё думаў — як адрэагуюць? А яны — ніяк не рэагавалі. На маё насцярожанае «я з Беларусі» маглі адказаць нешта кшталту «а я з Масачусетса». Тут трэба проста мець адпаведныя веды, цяжка і шмат працаваць. І ўсё.

Мала брытанцаў ведала тады, што такое Беларусь. Да нашай краіны была прыкладна гэткая ж цікавасць, як у нас да Афрыкі. Добра, калі сталіцу ведалі. Мы пра Захад ведалі значна больш.

юрист павел шевцов

— Шмат беларусаў вучылася тады ў Лондане?
— Не шмат. Мала чым мы вылучаліся. Толькі вось напружаннем. Тут людзі, і студэнты ў прыватнасці, былі і ёсць менш заклапочаныя. Яны, безумоўна, думаюць пра працу і кар’еру, але разумеюць, што ў студэнцкiя гады яшчэ можна пагуляць.

У гэтым была вялікая розніца паміж намі: мы не гулялі, шукалі адразу працу, думалі, як далей жыць. Большасць тусавалася толькі з выхадцамі з былога Саюза. Але мяне тое мала цікавіла — усе гэтыя размовы пра Ельцына, перабудову і так далей. І я завёў сяброўства з ангельцамі.

— Вы па-беларуску размаўлялі заўсёды?
— З канца 80-х. Тады ж было «Адраджэнне», я ўдзельнічаў ва ўсіх гэтых мерапрыемствах падлеткам, на талаку мясцовую хадзіў у Гомелі.

Калі была магчымасць выбіраць прадметы на роднай мове, дык выбіраў. Помню, яшчэ на юрыдычным факультэце разам з Паўлам Латушкам і парай-тройкай студэнтаў пісалі паперы па філасофіі на беларускай мове.

Вялікая колькасць прыезджых беларусаў у Брытанii размаўляе па-беларуску. Тут жа не толькі эканамічныя эмігранты жывуць, але і шмат тых, хто пераехаў з палітычных матываў.

— Лондан — адзін з юрыдычных цэнтраў свету. Ці складана тут дасягнуць поспеху?
— Тут вельмі багата юрыстаў, кансультантаў, бухгалтараў, фінансістаў і банкіраў. Сістэма такая: падаеш заяву на працу, яны праглядаюць тваю анкету і, калі ты пасуеш, запрашаюць на размову. Тады і вырашаюць — браць ці не. І багата адмаўляюць на першай ступені.

«Большая» даведка
Allen & Overy — адна з 6 найбуйнейшых юрыдычных фірмаў свету, з галоўным офісам у Лондане. Заснаваная ў 1930 годзе. На сёння ў штаце кампаніі каля 5 тысяч супрацоўнікаў, дзейнічаюць 46 офісаў у 32 краінах свету. З’яўляецца юрыдычным кансультантам найбуйнейшых банкаў, фондаў і кампаніяў свету, шэрагу ўрадаў, цэнтральных банкаў і міністэрстваў фінансаў.
У красавіку 2015 года Allen & Overy стала пераможцам прэстыжнага IFLR Europe Awards у шэрагу намінацыяў, у тым ліку як найлепшая міжнародная юрыдычная кампанія.
Сам Павел актыўна ўдзельнічае ў беларускім жыцці Лондана: з’яўляецца адным з апекуноў беларускай бібліятэкі Ф. Скарыны, сябрам Рады Згуртавання беларусаў Вялікабрытаніі і адным з заснавальнікаў і кіраўніком Згуртавання беларускіх прафесійных работнікаў у Брытаніі.

Юрыдычная кар’ера патрабуе шмат часу і пастаяннай вучобы. Але гэта вартае намаганняў. Бо калі працуеш як амерыканскі ці брытанскі спецыяліст, гэта зусім іншая кар’ера, чым калі ты мясцовы юрыст. У гэтым статусе потым можна дзе заўгодна працаваць — па ўсім свеце ў розных міжнародных фірмах.

Вядома, выбіцца тут нялёгка. Канкурэнцыя і сярод мясцовых, і сярод прыезджых. Галоўная цяжкасць — застацца працаваць менавіта ў Англіі. Часам нават самі англічане едуць за мяжу, бо там лягчэй пачаць кар’еру: у Маскву, Ганконг, Шанхай… Але я зусім не хацеў у Маскву.

— Ці ёсць якія асаблівасці мясцовай юрыдычнай сістэмы?
— Англійскае права з самага пачатку было вельмі гнуткае, камерцыйнае. Падыход такі: да чаго бакі дамовіліся, тое і добра. Суды незалежныя: адкуль бы ты ні прыехаў, цябе выслухаюць. Палітыкі не ўмешваюцца ў камерцыйныя справы. Нездарма ж тут судзіліся Абрамовіч з Беразоўскім. Усе тады пільна сачылі за працэсам.

Юрыспрудэнцыя ў iх дзеліцца на дзве часткі: праца з людзьмі — разводы, сямейныя цяжбы і гэтак далей, і абслугоўванне фінансавага цэнтра. Гэты сегмент самы прывабны. Па ўсім свеце карыстаюцца англійскім правам, і таму ўсе міжнародныя кантракты абслугоўваюцца тут. Багата расійскіх кампаній размясцілі свае акцыі на мясцовай біржы, трэба ім і мясцовыя юрысты.

Напрыклад, расейска-кітайскі кантракт: кітайцы не жадаюць па-расейску рабіць, расейцы — па-кітайску, у выніку ўсе карыстаюцца брытанскім правам. З часоў імперыі стварыліся гэтыя міжнародныя цэнтры — у Сінгапуры, у Ганконгу, Шанхаі. Адзіны канкурэнт — права амерыканскае, па ім таксама багата кантрактаў заключаецца. Вось таму тут вялікі попыт на спецыялістаў, а ў іх — добрая магчымасць працаваць па ўсім свеце.

— Як вы вырашылі стаць юрыстам?
— Гэта не было дзіцячай марай, але ў гарбачоўскі час пачалі вылазіць усе гэтыя юрысты-эканамісты. Я быў гуманітарыем у школе, любіў гісторыю, таму і паступіў у БДУ. Паралельна пайшоў вывучаць англійскую мову ў Інстытут замежных моваў, фактычна ягоны дыплом таксама маю. Далей неяк само склалася.

Праца, яна мяняецца сама па сабе. Як я цяпер дырэктар — дык гэта больш кіраванне. Цяпер у мяне нашмат больш працы з кліентамі. Сустрэчы, кантракты… Патрэбна кліентаў вадзіць віно піць, каб кліент быў твой, а не канкурэнта, бо іх тут шмат. Гэта ўжо больш бізнес, а не права.

— Ці пачуваеце вы сябе паспяховым чалавекам? Які, на ваш погляд, асноўны крытэрый поспеху?
— Я ніколі не меў вялікіх мараў. І ў мяне не было мэты стаць дырэктарам фірмы. А падыход быў такі, што патрэбна нешта пачаць, а потым паглядзець, як яно пойдзе. Поспех — гэта калі добры баланс. Бо калі маеш кар’еру ў Лондане, і сям’ю, і сяброў, і беларускія справы — цяжка балансаваць.

Праца тут ёсць заўсёды, і яе шмат, і яна напружаная. І вельмі лёгка сысці з рэек. Калі на адно кідаешся, то можна згубіць астатняе. Каб гэтага не атрымалася, патрэбна вельмі далікатна балансаваць. І мне здаецца, што ў мяне гэта атрымліваецца. Я б не хацеў нешта страціць.

Мару каб Беларусь стала незалежнай і нацыянальна свядомай. Пры маім жыцці пажадана.

— Калі хочаш рабіць бізнес — едзь у Маскву, калі мастацтва — у Парыж. А ў Лондане хто сябе лепш за ўсіх пачувае?
— Вядома ж, прафесіяналы. Калі хочаш рабіць кар’еру, калі ты эканаміст ці праўнік — табе сюды. Наконт мастацтва я не згодзен: у Лондане — авангард камерцыйнага мастацтва, дызайну, рэкламы… Калі хочаш нічога не зарабляць і толькі курыць — тады, напэўна, Парыж. А тут ёсць і грошы, і крэатыў.

У Маскве — чысты бізнес, толькі заробак. У 90-я там былі шалёныя грошы, а цяпер у iх цяжка зарабіць грошы з нічога. Эканамічная сітуацыя змянілася. Тое самае было на Беларусі. Так заўсёды: багата мільянераў ствараецца на эканамічных пераломах, калі багата магчымасцяў. Нафтавыя кампаніі цяпер, як тады Абрамовіч купіў, не купіш. Ніхто іх цяпер не раздае.

— Тая Беларусь, з якой з’язджалі, і Беларусь сучасная чым адрозніваюцца?
— Вядома ж, краіна змянілася. Беларусь стала часткай свету, нягледзячы на палітычную ізаляцыю. Сацыяльна, эканамічна і культурна мы далучаны да сусветнага грамадства. Аднойчы, калі толькі пераехаў, мая маці пабачыла, як я здымаю з пластыкавай карты грошы, і доўга потым здзіўлялася, што я «са сцяны грошы дастаю». Тады адчувалася бытавая розніца, цяпер — не. Ды і людзі змяніліся. А ў савецкія часы мы былі як чорнае і белае.

юрист

— Ці цяжка захоўваць межы ўласнай нацыянальнай ідэнтычнасці?
— Першае пакаленне звычайна не раствараецца. Але нашы дзеці ўжо ніколі не будуць беларусамі — яны будуць брытанцамі, якія размаўляюць па-беларуску. Недастаткова навучыць мове. Агульны кантэкст чужы.

У мяне трое дзяцей: Рэбэка, Кірыл і Марта. Мы ў царкву беларускую ходзім увесь час, чытаем кнігі па-беларуску, я батлейку раблю. Мову яны ведаюць, чытаюць па- беларуску, могуць паразмаўляць. Рэбэка — гэта старэйшая — кажа толькі: «Я не беларуска, я — англічанка, вунь з Кірылам размаўляй, ён — беларус!»

Цяпер лёгка заставацца тым, хто ты ёсць. Людзі прыязджаюць і жадаюць захаваць сваю культуру: мусульманскую, афрыканскую. І тут узнікае праблема — гета. Яны зусім не спрабуюць інтэгравацца. Тут вось ёсць пакістанскае гета. І не тое што людзі — расісты і яны супраць. Не. Проста калі ты жывеш па законах шарыяту ў Англіі, і мову не вучыш, і не прызвычаішся ніяк да мясцовага ўкладу — дык ты і не там і не тут. І гэта праблема ўзаемадзеяння.

— Вам важна падтрымліваць камунікацыю з беларусамі?
— Канечне важна! Гэта добрая магчымасць ездзіць па ўсім свеце і пры гэтым захоўваць адчуванне далучанасці да радзімы. Гэта адна з прычын, чаму я ў Лондане дагэтуль. Калі б не яна — больш верагодна, што з’ехаў бы на працу ў іншае месца. Беларускі цэнтр — адна з рэчаў, што трымае на месцы.

— Я ведаю, што вы спяваеце ў царкоўным хоры і ладзіце батлейку.
— У часы перабудовы я зацікавіўся рэлігіяй, стаў досыць рэлігійным. У 90-м годзе далучыўся да грэка-каталіцкай царквы, бо ў дзяцінстве я не быў нават ахрышчаным. Хрысціўся ўжо адразу ў гэтую веру ў доміку Багдановіча. Так, спяваю, мне падабаецца.

Аднойчы знайшоў кнігу пра батлейку. А пазней нехта адшукаў у Францыі на кватэры скрыню з батлейкай і лялькамі і прывёз да нас. «Хто хоча вадзіць лялькі?» — запыталі. «Ну, я магу паспрабаваць», — кажу. Пачаў вадзіць, навучыўся рознымі галасамі размаўляць, усім падабалася.

Асабліва цікавымі для мяне былі сцэны з вясковага жыцця. Там усе гэтыя персанажы: Пан, Жыд, Чорт, Мужык-Жонка, Жаўнер. Гэта, ведаеце, як старыя фотаздымкі ў словах: як Жыд робіць карчму, да яго прыходзіць Мужык гарэлку піць, Чорт з’яўляецца — ну і гэтак далей. Батлейка добра адлюстроўвае склад грамадства, дзе побач жывуць беларускія сяляне, габрэйскія прадпрымальнікі, расейскія жаўнеры і польскія паны. Гэткае нацыянальна-сацыяльнае адлюстраванне.

Але потым з’явіўся ўладальнік, які тую батлейку забраў. Тады мы знайшлі ў Беларусі Алену Ткачову, якая зрабіла новую батлейку. Пазней Саша Белавокая далучылася, узяла на сябе жаночыя галасы. На яе прыходзяць нашы дзеці, чалавек пяцьдзесят. Часам і па-ангельску робім, каб яны разумелі, пра што вядзецца.

Здаецца, беларускае жыццё цікавейшае ў эміграцыі, чым на самой Беларусі. Проста тут такая канцэнтрацыя падзей, столькі пабачылі мы і культурных людзей, і палітыкаў, і канферэнцыі робяцца, і выставы, і спектаклі… Не ўпэўнены, што ўсё гэта я пабачыў бы, жывучы там.

— Ці змянілася вашае стаўленне да эміграцыі?
— Я лічу, такой з’явы цяпер наогул няма. Людзі проста працуюць, жывучы за мяжой. І гэта абсалютна нармальна. Цікава, што ў Англіі, якая заўсёды была імперыяй з доўгай гісторыяй каланізацыі, гэта ніколі не лічылася эміграцыяй. Тут да гэтага вольна і лёгка ставяцца. Не так, як у нас — як, магчыма, да здрады.

А стаўленне да прыезджых тут у большай ступені залежыць ад таго, якога сацыяльнага слою эмігрант. Калі гэта польскія будаўнікі ці сантэхнікі, якія значна больш прафесійныя за мясцовых і шмат грошай не просяць, дык да іх неадназначна ставяцца: адны — як да канкурэнтаў, іншыя — як да прафесіяналаў. Тут жа ў прыбіральнях калупацца таксама мала ахвочых.

— Якія якасці вызначаюць сапраўднага англічаніна?
— Самае цікавае, што нейкім чынам яны падобныя да беларусаў: прагматычныя, асцярожныя (што тычыцца зацікаўленасці вялікімі ідэямі), іх цяжка павесці за сабой на нешта радыкальнае. Усё будуецца на эканамічных ідэях, таму тут ніколі не было камуністычнай партыі ці фашысцкай.

У імперскія часы яны былі крыху снобамі, бо, як казалі, «у Імперыі ніколі не заходзіць сонца», але ніколі — нацыяналістамі. Тут ніколі не было вялікіх сацыяльных рэформаў, яны, як і беларусы, больш схільныя рабіць усё паступова. Заўсёды эвалюцыя, не рэвалюцыя. Тут і Тэтчэр крыху недалюбліваюць, бо занадта радыкальныя рэформы зрабіла.

Гэта гандлёвая нацыя, яны адкрытыя да ўсяго свету. Яны добра ставяцца да эмігрантаў, таму што часта самі эмігранты.

— Дык вас таксама цяжка зацікавіць ідэямі?
— У мяне крыху больш азарту. Але ж так, нялёгка (смяецца).

Ведаеце, ім і не патрэбныя былі такія рэвалюцыйныя ідэі. Тут асабістую свабоду далі значна раней. Абсалютызму і дыктатуры ў iх не было стагоддзямі. Не было за што змагацца. У адрозненне ад Беларусі, напрыклад. Таму апошнія стагоддзі тут шукаюць не асабістую, а свабоду для меншасцяў.

Раней — кабеты, расавыя меншасці, цяпер — геі. Гэта ж не таму, што ўсім геі тaк падабаюцца, а таму, што ў іх павінна быць столькі ж правоў, як і ў чорных, жанчын… Гэта пытанне прынцыпу роўнасці. Калі могуць усе жаніцца, чаму ж геі не могуць?

Я таксама так лічу. Калі гэтыя правы даць, не будзе нагоды акцэнтаваць на тым увагу. Гэта прыватная справа людзей. Няхай жэняцца.

— Пра што можа марыць чалавек, які стаў дырэктарам найбуйнейшай юрыдычнай кампаніі Англіі?
— Ну, тут ўжо хутчэй мары не асабістага характару, бо асабістых я дасягнуў, трэба толькі трымаць баланс (смяецца). Каб Беларусь дацягнулася да агульнасусветнага сацыяльна-эканамічнага ўзроўню, стала незалежнай і нацыянальна свядомай. Пры маім жыцці пажадана.

 

 

Проект осуществляется при поддержке компании «Туссон».

Проект осуществляется при поддержке компании «Туссон».

Беларускамоўная версія — на сайце budzma.by.

Беларускамоўная версія — на сайце budzma.by.
Тэкст:
  • Кацярына Пятухова
Фота:
  • Ягор Вайноў
+